تماشاچياني كه اين روزها راهي سنترال پارك نيويورك مي شوند تا «تاجر ونيزي» ويليام شكسپير نويسنده انگليسي را ببينند، احتمالا آنقدر مشتاق ديدار با اين هنرپيشه سرشناس هاليوودي هستند كه از نام بزرگ نمايشنامه‌نويس آن غافل مي‌شوند. البته بسياري از آنها به ياد دارند كه پاچينو در سال 2003 براي آخرين بار روي صحنه ديده شد و حالا با ايفاي نقش شايلاك بار ديگر به تئاتر بازگشته است. منتقد وال‌استريت ژورنال كه بسيار تلاش كرده، سايه سنگين آل پاچينو روي اين نمايش را ناديده بگيرد با چنين جملاتي از اجراي او ستايش كرده است: «اين نه تنها بهترين «تاجر ونيزي» است كه تاكنون من درباره آن نقدي نوشته‌ام، بلكه يكي از بهترين نمايش‌هايي است كه بر اساس آثار شكسپير به روي صحنه رفته است.»

كارگردان اين نمايش، دانيل جي سوليوان است كه نه با جهان شكسپير بيگانه است و نه با حضور فوق ستاره‌ها در كارهايش. همين 5 سال پيش بود كه او جوليوس سزار را روي صحنه برد و نقش اول آن را به دنزل واشنگتن سپرد. اگرچه آن نمايش به لطف حضور اين بازيگر سياهپوست، فروش خوبي داشت، اما منتقدان حسابي از خجالت كارگردان درآمدند! با اين حال به نظر مي‌رسد اين بار سوليوان بخوبي از عهده كار بر آمده است و مي‌تواند منتظر نقدهاي مثبت باشد.

پاچينو براي اولين بار نيست كه در نقش شايلاك ظاهر مي‌شود، چرا كه او پيش از اين در سال 2004 در فيلم تاجر ونيزي بازي كرده است. آن زمان اگر چه بسياري از منتقدان بازي او را در فيلم تصنعي توصيف كردند، اما اين بار او وجهي انساني به شخصيت بخشيده و درد و اضطراب او را پيش چشم تماشاگران آورده است. منتقد اي‌بي‌سي نيوز البته بازي او را نتيجه هوش كارگردان كار، دانيل سوليوان مي‌داند و نويسنده نيويورك تايمز هم با اين جمله تلويحا همين نظر را تأييد مي‌كند: بازي آقاي پاچينو مثل هميشه عميقا هوشمندانه و تأثيرگذار است، اما او در اينجا در خدمت نگرش آقاي سوليوان است. علت موفقيت هر چه باشد تماشاگران از كار به شدت استقبال كرده‌اند، به طوري كه از هم‌اكنون كارگردان در فكر آن است كه نمايش را به برادوي منتقل كند.

آل پاچينو كه عاشق تئاتر است و مدت‌ها پي فرصتي مي‌گشت كه به صحنه بازگردد، حالا با جنجالي‌ترين نمايشنامه شكسپير آمده است تا به قول رويترز تماشاگران را مسحور خود كند. او با لهجه‌اي زنگ‌دار نقش شايلاك يهودي رباخواري را بازي مي‌كند كه اگرچه مشهورترين آدم اين نمايش به شمار مي‌آيد، اما شخصيت اصلي آن نيست.

قصه نمايش به شيوه‌اي مبهم در دوران ويكتوريايي مي‌گذرد و ماجراي آن بسيار مشهور است: مردي فقير از شايلاك مبلغي وام مي‌گيرد و در مقابل مقداري از گوشت تن خود را به عنوان ضامن سند مي‌زند تا در صورت ناتواني از بازپرداخت قرض از بدن وي قيچي شود. كارگردان تلاش كرده است تا فضاي طنزآلود كار كاملا حفظ شود، اگر چه مرد شريفي كه از يهودي رباخوار قرض مي‌گيرد در اينجا به صورت آريستوكراتي نفرت‌انگيز تصوير شده است.

تاجر ونيزي همزمان با «حكايت زمستان» ديگر نوشته كلاسيك شكسپير در شركت «پابليك تياتر» از اول جولاي (10 تير) آغاز شده است، تا به اين ترتيب هفته‌اي شلوغ را براي منتقدان تئاتر رقم بزند.

مترجم: احمد پرهيزي
جام‌جم